گزارشي دربارهي واکنش منتقدين به آخرين رمان ماريو بارگاس يوسا و ترجمه گفت و گو با او - منتشر شده در روزنامهي فرهيختگان:
مجتبا پورمحسن: آخرين رمانِ ماريو بارگاس يوسا، نويسندهي برجستهي اهل پرو، «دختر بد» اخيراً با ترجمهي خجسته کيهان و با عنوانِ «دختري از پرو» در ايران منتشر شده است. اين رمان، داستان عشقِ جواني به نام ريکاردو به دختري به نام ليلي است که وقعي به عشق او نميگذارد. ريکاردو، در سالهاي بعد و در چهار دهه، در نقاط مختلف جهان با او روبهرو ميشود. اما همانقدر که با گذشت زمان، عشق در ريکاردو عميقتر ميشود، ليلي نه به عشق ريکاردو، بلکه به عشقِ هيچکس اهميتي نميدهد و زندگي سوداگرانهاي را در پيش ميگيرد.
يوسا، بيترديد يکي از بهترين نويسندگان جهان است و آثارش علاقمندان زيادي دارد. به همين دليل منتقدين - حتا منتقدين شيفتهي او - انتظار زيادي از او دارند و با حساسيت ويژهاي کارهاي او را دنبال ميکنند. در اينجا چکيدهاي از سه نقد در روزنامههاي نيويورکتايمز، واشنگتنپست و فاينانشالتايمز بر رمانِ «دختري از پرو» (دختر بد) همراه با گفت و گويي کوتاه با ماريو بارگاس يوسا در مورد اين کتاب را ميخوانيد:
دلمشغولي خطرناک
کاترين هريسون – نيويورکتايمزيکي بود يکي نبود، در رماني از ماريو بارگاس يوسا، پسر خوبي بود که عاشق يک دختر بد شد. پسر با او به ملاطفت رفتار ميکرد، اما دختر جوابش را با بيرحمي ميداد. دختر بد، عشق پسر خوب را مسخره ميکرد و از او به دليل فقدان جاهطلبي انتقاد ميکرد. دختر بد هر وقت که به نفعش بود، از سخاوت او سود ميبرد و وقتي نفعي برايش نداشت، او را پس ميزد. بيتوجه به اينکه چند بار دختر بد به پسر خوب خيانت کرد، پسر خوب باز هم به گرمي با او برخورد ميکرد و به همين دليل دختر بد بارها پسر خوب را قال گذاشت. به همين ترتيب اتفاق ميافتاد تا اينکه يکي از آنها درگذشت.
اين داستان را به خاطر ميآوريد؟ اين قصه را قبلاً گوستاو فلوبر گفته بود، نويسندهاي
که کاراکتر اِما بواري او، تقريباً تمام زندگي حرفهاي بارگاس يوسا را افسون کرده است؛ از زمان سال ۱۹۵۹ که او تازه به پاريس رفته بود و در آنجا براي اولين بار رمان «مادام بوآري» را خواند. در سال ۱۹۸۶ کتاب «عيش مدام» تحت عنوان نقدي ادبي منتشر شد که بيانگر عشق بارگاس يوسا به اِما بود. حالا يوسا در آخرين کتابش که رماني عالي، پرکشش و قوي است، طرح مادام بواري را همانقدر کامل و مرموزانه تصرف ميکند که قهرمان قصهي مادام بوآري، همچنان به تسخير يوسا ادامه ميدهد. رمان«دختر بد» يکي از آن اتفاقات ادبي نادر است: يک بازسازي به جاي بازيابي.
ويژگي مادام بوآري آنطور که بارگاس يوسا در«عيش مدام» توضيح ميدهد: «جنون توصيفي... است که راوي براي از بين بردن واقعيت و بازآفريني آن به عنوان واقعيتي متفاوت استفاده ميکند.» به عبارت ديگر فلوبر استاد رئاليسم بود، نه به خاطر اينکه جهان پيرامونش را بازتوليد ميکرد، بلکه به خاطر اينکه از زبان، براي خلق يک هستي جانشين و عصارهاي که شدت احساسياش از خود زندگي سبقت ميگيرد. يوسا به ما يادآور ميشود که «اِما» جان بيشمار خوانندگان را نجات داده است. نه صرفاً به دليل ضداخلاقي بودنش، بلکه به اين دليل که احساسات اِما مثل همان روزي که هنوز جوهر خلقش خشک نشده بود، شديد باقي مانده و گذشت زمان چيزي از آن کم نکرده است. ماريو بارگاس يوسا هم استاد است. او به عنوان يکي از قديميترين صداهاي برجستهي پست مدرنيسم، يک اثر انقلابي ادبيات غرب را به يک داستان عاشقانهي پرهيجان معاصر تبديل کرده است که آداب زندگي شهري دهههاي ۱۹۶۰، ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ را ميکاود، در حاليکه «مادام بوآري» تنها زندگي ولايتي دههي ۱۸۳۰ را مورد کندوکاو قرار داد.
در هر دو مورد، نويسنده زمان و مکان دوران جوانياش را در يک اثر متوازن و دقيقاً متعادل بين زندگي رواني و جسماني، کاراکترهايش بازبيني ميکند. خط سير اشتياق اما بهطور اجتنابناپذيري او را به اين نتيجه ميرساند که خودش را با سم آرسينيک مسموم کند؛ مرگ پيچيدهي زني که به آزاديهايي دست مييابد که تنها مردان ميتوانستند داشته باشند. و اگر جامعهي معاصر نسبت به دورهي به شدت ويکتوريايي مادام بوآري کمتر تمايل دارد تاوان آزادي جنسي را بدهد؛ يوسا جهان پسافيمينيستي خطرناکتري را نشان ميدهد که در آن زنستيزي زير پوشش نگرشهاي مترقي و برابري تحققيافته، رشد ميکند.
«دختر بد» مثل «مادام بوآري» با صحنههايي از ايام نوجواني شروع و از زبان اول شخص روايت ميشود. «من» گاهي به «ما» تبديل ميشود که تقليدي از گروه همکلاسيهاي فلوبر است. اما در حاليکه فلوبر به آگاهي والايي تغيير مسير ميدهد، بارگاس يوسا به ريکاردو، «پسر خوب» اجازه ميدهد تا صداي زمان خودش را مطرح کند و به بازگويي عشق سوزانش در سال ۱۹۵۰، در منطقهي بالانشين ميرافلورس ليما بپردازد، زماني که ريکاردو فقط ۱۵ سالش بود و دختري به تازگي وارد شهر شده بود. او خودش را ليلي معرفي ميکند و با لباسهايي که به تنش چسبيده، مثل يک «گردباد خانگي» ميرقصد و ريکاردو را بر مدار خود ميچرخاند و اشتياق او را برميانگيزد و با اين ايده که تنها اوست که ميتواند به ميل ريکاردو پاسخ دهد، گرفتارش ميکند.
ريکاردو که نشئهي عشق است، بيتوجه به اينکه ليلي تغيير قيافه ميدهد و يا سالها از ديدارها و تجديد ديدارهايشان ميگذرد، هميشه وجودِ او را مييابد، کسي که قدرتش در ويرانگرياش ريکاردو را به مرز خودکشي ميرساند.
ريکاردو که خوشبختانه اين توانايي را دارد که از چيزهاي ساده لذت ببرد، در سن ۲۵ سالگي به روياي زندگياش دست مييابد. او در پاريس زندگي ميکند و به عنوان مترجم براي يونسکو کار ميکند و زندگي متوسطي براي خودش ميسازد. دختر بد، اينبار با نام «رفيق آرلت» سر راه ريکاردو قرار ميگيرد. او حالا يک انقلابي داوطلب است که براي رفتن به کوبا و آموزش نبردهاي پارتيزاني از پاريس ميگذرد. ريکاردو در دهههاي ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ هم ليلي را در جاهاي مختلف ميبيند. دختر بد هم مثل ريکاردو خواهان توجه عشاقش است. او آدم شروري است يا تحسين برانگيز؟ بار ديگر کجا پسر خوب با او مواجه ميشود؟ اينبار چه اسمي را اختيار ميکند؟ ريکاردو تا کي تحمل ميکند؟ آيا ليلي هميشه نازکشيدن ريکاردو را مثل قبل پاسخ خواهد داد؟
يوسا در کتاب «عيش مدام» مينويسد: « او احساس ميکند که جامعه دارد تخيل، جسم، روياها و اميالش را به زنجير ميکشد. اما به همين دليل زجر ميکشد، مرتکب خيانت، دروغگويي و سرقت ميشود و در نهايت خودش را ميکشد.»
دختر بد يوسا هم رنج ميکشد، اگر چه او سعي ميکند بيقرارياش را تعديل کند و اميالش را مهار کند؛ ولي نميتواند بيش از اما اختناق وجودي خرده بورِژوازي را بپذيرد. اِما که دعا ميکند بچهاي که آبستن است پسر باشد، ميگويد: «يک مرد حداقل آزاد است، آزاد است که پرسه بزند و بر موانع پيشرويش غلبه کند و نادرترين لذتها را بچشد. در حالي که يک زن دائماً محدود ميشود.»
شجاعت هر دو زن - اِما و ليلي - در اين است که آنها نميپذيرند که با آرزوي کوچک و منطقي و يا جامعه آبرومند تحقير شوند. دختر بد با دنبالهروي از اميالش، از ابتدا تا انتها، عطشاش را فرو مينشاند. اِما و ليلي وحشتناک هستند، اما رشکانگيز هم هستند، چون آنها به چيزي کمتر از آنچه ميخواهند، راضي نميشوند. چون در نهايت، آنها نه تنها ذات هستيشان را ميپذيرند، بلکه به انتخابشان تن ميدهند تا خواستهشان را تحقق يافته ببينند و نه انکارش کنند.
عشقي احمقانه يا يک داستان عاشقانه بزرگ؟
جاناتان ياردلي - واشنگتن پسترمان جديد و به شدت گيراي ماريوبارگاس يوسا، جزو آثار بزرگ او محسوب نميشود و فاقد عمق آثاري همچون «گفتوگو در کاتدرال»، «خاله جوليا و سناريونويس» يا اثر متأخر و کمتر موفق او، «سوربز» است؛ اما بهشدت سرگرمکننده و مثل ديگر آثار اين نويسنده، بهطرز خيرهکنندهاي شستهرفته است.
معمولاً گفته ميشود که قهرمانان مرد رمانهاي ماريو بارگاس يوسا در واقع خودزندگينامهاي هستند. همچنانکه در اغلب موارد اين موضوع صحت دارد، اما شباهتهاي بين او و ريکاردو بسيار بيش از تحسين مشترک آنها نسبت به زن و آزردگي از فرهنگ پرو است. بيانگيزگي ريکاردو، به عبارتي، بهطور هولانگيزي بازتابي از جاهطلبي قوي خالق اوست. شايد کتابخوانهاي آمريکايي از قدرت يوسا در بين مردم پرو که او سه ماه از سال را در آنجا ميگذراند، خبر نداشته باشند. او از چنان امتياز ادبي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي سود ميبرد که هيچ نويسندهي آمريکايي حتا خوابش را هم نميتواند ببيند. يوسا نه تنها مشهورترين داستاننويس و منتقد ادبي پرو است، بلکه نويسندهي ستون ثابتي در پرتيراژترين روزنامهي اين کشور هم هست.
در سراسر جهان نيز يوسا را به عنوان يکي از سرآمدان دورهي طلايي ادبيات آمريکاي لاتين، موسوم به «بوم» ميشناسند. اينکه هنوز جايزهي نوبل را به او ندادهاند، کمتر از يک رسوايي نيست. بهخصوص با توجه به چهرههاي ناشناسي که در سالهاي اخير جايزهي نوبل را دريافت کردهاند. اما اين مساله ربطي به قوت يا ضعف آثار يوسا ندارد و مربوط به آکادمي سوئدي نوبل است. بيشک گابريل گارسيا مارکز با شايستگي جايزهي نوبل را دريافت نکرد، اما شکي نيست که روابط بسيار گرم او با فيدل کاسترو در اين موفقيت بيتاثير نبود؛ در مقابل، بارگاس يوسا عقايد سياسي محافظهکارانه دارد و اين به مذاق سوئديها خوش نميآيد.
اما رمان «دختر بد» شانس يوسا را در استکهلم افزايش نميدهد. مشخصاً اين رمان براي سرگرمي محض نوشته شده است، سرگرمي براي يوسا که آن را بنويسد و سرگرمي براي ما خوانندگان که بخوانيمش.
خوشبختي يا بدبختي؟
آنجل گوريا کوئينتانا- فاينانشال تايمزمائه وست، نمايشنامهنويس و فيلمنامهنويس آمريکايي، زماني در اظهارنظري مشهور گفته بود که دختران خوب به بهشت ميروند و دختران بد به هيچجا نميروند.
«دختر بد» در آخرين رمان ماريو بارگاس يوسا، نويسندهي برجستهي پرويي تا حد زيادي اين قاعده را زير پا ميگذارد.
او ابتدا در اوجِ دورهي نوجواني ريکاردو، راوي بختبرگشتهي رمان که در ميافلورس ليما
زندگي ميکند، وارد زندگياش ميشود. سال ۱۹۵۰ است و تبِ مسابقهي رقص مامبو در پايتخت پرو بالا گرفته است. پسران محلي، موتورهاي وسپا را جايگزين دوچرخههايشان ميکنند و با آمدن دو دختر نوجوان شيليايي به وجد ميآيند. ريکاردو نفسنفسزنان ميگويد: «انگار صفتِ "خيرهکننده" فقط براي آنها اختراع شده بود.» خيلي زود او دل و جرئت پيدا کرده و به يکي از آنها - «تجسم دلربايي» - عشقش را ابراز ميکند. ليلي پيشنهادش را رد ميکند، اما به او اجازه ميدهد تا دربارهي زندگي مشترکشان خيالبافي کند. تا اينکه وقتي فريبش آشکار ميشود، همانطور که ناگهان آمده بود، ناگهان ناپديد ميشود.
سالها بعد، راه آنها دوباره به هم ميرسد. ريکاردو حالا به عنوان يک مترجم در پاريس کار ميکند و با يک انقلابي پرويي دوست است که کارش پيدا کردن داوطلب براي گذراندن دورهي آموزش پارتيزاني در کوباست. همراه او «دختر شيليايي» ميآيد که حالا خودش را «رفيق آرلت» معرفي ميکند: «اين يکي از پارتيزانهاي بسيار زيباي دلربا بود». ريکاردو بار ديگر گرفتار عشق او ميشود. اما تا عشقش را ابراز ميکند، رفيق آرلت به کوبا رفته است.
مرد، صرفاً حيواني است که به کرات پايش به يک سنگ ميخورد. وقتي رفيق آرلت دوباره برميگردد - اينبار به عنوان همسر يک ديپلمات فرانسوي - ريکاردو مثل موم توي دستش است: «مطمئن بودم اين هم از خوششانسي من است، هم از بداقباليام، که هميشه عاشق او بودم».
ماريو بارگوس يوسا، يکي از ستايشگران رمانِ مادام بواري گوستاو فلوبر است و نقد درخشاني به نام «عيش مدام» دربارهي آن نوشته است. مثل رمانِ فلوبر که داستان همسر افسردهي پزشکي روستايي است که ميکوشد اميال احساسي و جسمانياش را ارضا ميکند؛ «دختر بد» هم داستاني اخلاقي است: زني اغواگر مکافاتش را پس ميدهد و مجبور است به خاطر رفتار سوداگرانهاش رنج ميکشد.
ولي «دختر بد» به هيچوجه اثر خوبي از يوسا نيست و در مقايسه با کارهاي قبلياش، از جمله «سور بُز» اثر کممايهاي به شمار ميرود.
گفت و گوبا ماريو بارگاس يوسا، نويسندهي پرويي:
به هيچوجه دربارهي مارکز حرف نميزنم
دبورا سولومون
ترجمهي مجتبا پورمحسن
شما به عنوان مشهورترين نويسندهي پرو و کسي که زماني کانديداي رياست جمهوري کشورش بود، در کمال تعجب رمان سانتي مانتال«دختر بد» را نوشتهايد- داستان عاشقانهاي که يک فرد اهل کتاب پرويي روايت ميکند که به پاريس ميرود و چهل سال از عمرش را وقف يافتن زني ميکند که اولين بار در دورهي دبيرستان او را ديده بود.ريکاردو يک مترجم است، بازتابي از شخصيت خودش. او آدم بينابيني است. او شخصيت زيادي ندارد و در زندگي او فقط يک ماجرا وجود دارد: دختر بد. بدون او، زندگي ريکاردو معمولي، محدود و بدون افق فکري زيادي است.
بله، او فاقد جاهطلبي است.خب، جاهطلبي او دختر بد است!
ريکاردو را تحسين ميکنيد؟من بيشتر دختر بد را تحسين ميکنم.
چرا؟او دختر سرد و فرصتطلب و تيغزن است که با تاجريني در فرانسه، انگليس و ژاپن ازدواج ميکند، بيآنکه کمترين علاقهاي به آنها داشته باشد. فکر ميکنم او پيچيدهتر از اين حرفهاست. ببينيد از کجا ميآيد.
او از يک پس زمينهي اجتماعي ميآيد که در آن زندگي، نوعي جنگل است، جايي که اگر ميخواهي زنده بماني، بايد حيوان شوي.او کوشيده حيواني جنگجو باشد و ميجنگد.
شما دختران بد را ميشناسيد؟بله. چندتايي البته. در پرو تعدادشان زياد است. اما در فرانسه و اسپانيا هم هستند. آمريکا هم يک عالمه دختر بد دارد.
نه اشتباه ميکنيد، ما اينجا دختر بد نداريم.انگار مقدر بوده که همهي زندگيتان را در منهتن بگذرانيد. اما اگر به کاليفرنيا برويد، دختران بد زيادي را خواهيد ديد.
دربارهي سهم ناچيز و بينتيجهي شما در سياست حرف بزنيم. شما در سال ۱۹۹۰ در رقابت انتخاباتي رياست جمهوري پرو شرکت کرديد و انتخابات را به آلبرتو فوجيموري باختيد؛ کسي که چندي پيش شيلي او را به پرو بازگرداند و اکنون در زندان است.مطمئناً خيلي خوشحالم. او الگويي براي آينده است. او ديکتاتوري وحشتناک بود. او انسانهاي زيادي را کشت. پول زيادي را دزديد و مرتکب بيرحمانهترين تخلفات حقوق بشري شد.
شما با برنامهي تجارت آزاد که پس از محافظهکاري مارگارت تاچر و رونالد ريگان به يک مدل اقتصاد تبديل شد، با فوجيموري رقابت کرديد. من طرفدار اقتصاد آزادم، اما محافظهکار نيستم.
هيچوقت با رييس جمهور ريگان ملاقات نکرديد؟يک بار. به او گفتم آقاي رييسجمهور، من بسياري از کارهايي را که انجام ميدهيد، تحسين ميکنم، اما نميتوانم بپذيرم که از نظر شما لويي لمور، مهمترين نويسندهي آمريکا باشد. چطور ممکن است؟
علاوه بر داستان، چندين و چند نمايشنامه و نقد ادبي هم نوشتهايد،از جمله تحليلي بر آثار گابريل گارسيا مارکز که بعد با او قهر کرديد.دربارهي او حرف نميزنم. به هيچوجه دربارهي گارسيا مارکز صحبت نميکنم.
شيوهي قصهگويي شما که با رئاليسم جادويي مارکز مقايسه ميشود، بيشتر ريشه در روايتهاي وسيع و پراکندهي رمان قرن نوزدهمي دارد.خداي من! اميدوارم اينطور باشد. نقطهي اوج رمان در قرن نوزدهم، با نويسندگاني همچون داستايوسکي، تولستوي، ملويل و ديکنز بود.
مثل يک رمان ويکتوريايي، شما با اولين دخترعمويتان ازدواج کردهايد.من عاشق او شدم و اين واقعيت که او دخترعموي من است، اهميتي نداشت.
همسر اول شما، خواهر زن دايي شما بود که از قرار معلوم الهامبخش شما براي نوشتن رمان کميک «خاله جوليا و سناريونويس» شد. اين روابط عاشقانهي فاميلي چه اهميتي دارد؟براي فهميدن اهميت اين موضوع به يک روانکاو نياز داريم. اما من علاقهاي به روانکاوي ندارم. بنابراين اين راز حکمفرما خواهد بود.
چه مشکلي با روانکاوي داريد؟روانکاوي خيلي به داستان نزديک است و من در زندگيام به داستان بيشتري نياز ندارم. من عاشق داستان هستم و زندگيام عمدتاً حول داستان متمرکز بوده، اما نه با تظاهر به صحت علمي داستان.
ممکن است زماني خودزندگينامهتان را بنويسيد؟تنها اگر به سن ۱۰۰ سالگي برسم، يک خودزندگينامهي بسيار کامل خواهم نوشت. پيش از آن نه.
* اين مطلب در
روزنامهي فرهيختگان منتشر شده است.
تنها يک رمان که خيليها دوستش دارشتند و خيليها آن را به باد انتقاد گرفتند، «ناتوردشت» (۱۹۵۱) که حالا يکي از رمانهاي کلاسيک است، مجموعهاي از داستانهاي گزنده و درخشان به نام «نه داستان» (۱۹۵۳) و داستان بلند دو بخشي خانوادهي گلس، «فرني و زويي» (۱۹۶۱)، «تيرهاي سقف را بالا بگذاريد نجاران و سيمور: يک پيشگفتار» (۱۹۶۳)، مجموعه آثار کم حجم و با ويژگيهاي کاملاً متفاوت سلينجر بود.
نامگذاري اشيا از جنس انديشه است، در واقع انديشه بهوسيله زبان نمود بيروني مييابد، بدون زبان و نامگذاري اشيا حتي انتزاع هم ممکن نيست، فيالواقع همچنانکه زبان از جنس انديشه است، ابزار انديشه نيز هست. انديشه با زبان است که جاري و ساري است. در ثاني تاويلهاي متفاوتي که فيالمثل از يک متن ميشود، به دليل ماهيت واژههاست و بازتابهاي معنايي که ايجاد ميکنند.
ندارد، داستان نيست. آثاري مثل «خنده در تاريکي» ناباکف و «خشم وهياهو» و «پدرو پارامو» مقيد به زاويه ديد هستند. احتمال ميدهم شما مثلاً آن بخش بنجي خشم و هياهو و جاهايي از پدرو پارا مو را که امکان ايجاد تصوير سينمايي نيست، در اثر عينيت يافته نميدانيد. باز هم مي گويم ضمن مشترکاتي که سينما با ادبيات دارد، هنگاميکه زاويه ديد اجرايي با شخصيت راوي در هم ميآميزد، چون عامل فرديت خود را نشان ميدهد، با عينيتي که شما اعتقاد به آن داريد، نميخواند. قبل از هر چيز بايد اين نکته را در نظر بگيريم که عينيتي که درداستان ايجاد ميشود بهوسيله کلمه که لحن نويسنده را نيز با خود حمل ميکند ايجاد ميشود که پرتوهاي معنايي با تاويلهاي متفاوت ايجاد ميشود و اين از خصوصيات ادبيات است که به تعداد خوانندگانش تصور ايجاد ميشود، برعکس سينما. 
که در ۵۰ سالگي داستان ميخوانم با کسي که در ۲۰ سالگي داستان ميخواند، خيلي فرق دارد. بنابراين وقتي صداي آدمها و حرکاتشان را در داستانها دنبال ميکنم، با توجه به سنم هم به آنها نگاه ميکنم و از اين زاويه هم ميگويم که راوي چطور نگاه ميکند؟ مثلاً وقتي پيرمردي در داستانهايش اداي پسر جواني را در ميآورد، دقيقاً ميفهمم که با نگاه جوان نگاه نکرده، با در آوردن اداي جوان نگاه کرده، کلمات مصنوعي هستند. حالا وقتي با نگاه يک پدر ميانسال به موضوعي نگاه ميکنم، مثلاً يک فرزند که قرار است دربارهاش داستان بنويسم، با اين تجربهها اين داستان را مينويسم. با سکوت با يک حرکت موسيقي داستان را مينويسم. من از جا افتادن دست شکسته، فقط کلمه آخ را ميشنوم و آن را مينويسم. در حالي که اگر يک نفر ديگر بود و يک ذره از اين عاطفه دور شده بود، ممکن بود تمام نوع جا انداختن و گچ گرفتن و اينها را بنويسد. يعني براي داستان ضروري بداند، ولي من آن را ضروري ندانستم. با دو، سه حرکت، باز شدن و بسته شدن در، يک مکان را توضيح دادم، چون در داستان «فرهاد» بهانه شکستن دست است براي پدر و پسري که خيلي تمايل دارند به نوعي به هم نزديک شوند. ولي پدر عليرغم ميلش آنقدر سنگين است. و تنها جايي که پسر ميتواند اين را به او بگويد در بيمارستان است، جايي که همه ميآيند؛ انترن ميآيد کارش را طوطيوار انجام مي دهد. پسر براي اينکه پدرش را اذيت کند به پدرش ميگويد که ميخواهي اذيتت کنم، بگويم مرا ببري دستشويي؛ در حالي که هيچ پسر تازه بالغي به پدرش نميگويد که مرا ببر دستشويي. اما وقتي که يک ارتباط عاطفي ميخواهد ايجاد شود، بازي اينطور شروع ميشود.
«کتاب آذر» و يکي دو داستان ديگر را که منتشر شده، ديده باشيد، ميبينيد که تقريباً آدمها خيلي زياد نيستند. آدمها مشخصات خاصي دارند. مثلاً «عمه»، در خيلي از داستانها هست و حتا ممکن است موضوعهاي مشخص در خيلي از داستانهاي کتاب قبل من، در داستانهاي اين کتاب هم آمده باشد. اين اتفاقات ميافتد. اينها مصالح من هستند. دوست دارم با اين مصالح کار کنم.
